{"id":5251,"date":"2024-07-16T08:15:00","date_gmt":"2024-07-16T06:15:00","guid":{"rendered":"https:\/\/e-mh.eu\/?p=5251"},"modified":"2024-07-16T10:06:34","modified_gmt":"2024-07-16T08:06:34","slug":"partycypacja-pracownikow-w-zarzadzaniu-poprzez-udzial-w-organach-kierowniczych-przedsiebiorstw-doswiadczenia-miedzynarodowe-wnioski-dla-polski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-mh.eu\/index.php\/2024\/07\/16\/partycypacja-pracownikow-w-zarzadzaniu-poprzez-udzial-w-organach-kierowniczych-przedsiebiorstw-doswiadczenia-miedzynarodowe-wnioski-dla-polski\/","title":{"rendered":"Partycypacja pracownik\u00f3w w zarz\u0105dzaniu poprzez udzia\u0142 w organach kierowniczych przedsi\u0119biorstw: do\u015bwiadczenia mi\u0119dzynarodowe, wnioski dla Polski"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"640\" src=\"http:\/\/e-mh.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/grafika-artykul-002-1024x640.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5290\" style=\"width:1074px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/e-mh.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/grafika-artykul-002-1024x640.jpg 1024w, https:\/\/e-mh.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/grafika-artykul-002-300x188.jpg 300w, https:\/\/e-mh.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/grafika-artykul-002-768x480.jpg 768w, https:\/\/e-mh.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/grafika-artykul-002.jpg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong><em>DEMOKRACJA PRZEMYS\u0141OWA I PARTYCYPACJA PRACOWNIK\u00d3W W ZARZ\u0104DZANIU \u2013 relikt przesz\u0142o\u015bci czy odpowied\u017a na wyzwania wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci?<\/em><\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>Idee demokracji przemys\u0142owej, swego czasu \u017cywe i uzyskuj\u0105ce realny odd\u017awi\u0119k na stosunki pracy wydaj\u0105 si\u0119 dzi\u015b nieco zapomniane. Niew\u0105tpliwie jest to efekt d\u0142ugiego trwania wzor\u00f3w mentalno\u015bci neo-liberalnej, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 zaskakuj\u0105co odporne na wp\u0142yw wielkich, z\u0142o\u017conych wielo-kryzys\u00f3w, zar\u00f3wno poprzedniego 2008+, jak i obecnego, datuj\u0105cego si\u0119 od 2020 r. Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce marginalizacja partycypacji pracowniczej w zarz\u0105dzaniu wi\u0105\u017ce si\u0119 z kryzysem zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych w krajach rozwini\u0119tych gospodarczo, poniewa\u017c to zwi\u0105zki zawodowe by\u0142y jej g\u0142\u00f3wnym agentem i protagonist\u0105 proces\u00f3w demokratyzacji miejsca pracy oraz zwi\u0119kszania wp\u0142ywu pracownik\u00f3w na decyzje kierownicze, co wprost przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na ich upodmiotowienie. W czasach powojennego \u201ez\u0142otego wieku kapitalizmu\u201d, trwaj\u0105cego od p\u00f3\u017anych lat 40. do p\u00f3\u017anych lat 70. XX wieku, zwi\u0105zki zawodowe cieszy\u0142y si\u0119 na tyle mocn\u0105 pozycj\u0105, \u017ce by\u0142y w stanie aktywnie promowa\u0107 rozwi\u0105zania podnosz\u0105ce si\u0142\u0119 sprawcz\u0105 pracownik\u00f3w, czemu sprzyja\u0142 tak\u017ce d\u0142ugotrwa\u0142y trend polityczny wyznaczany przez wysokie poparcie dla partii socjaldemokratycznych i chadeckich, ho\u0142duj\u0105cych wizjom kapitalizmu regulowanego przez pa\u0144stwo (np. francuski dyry\u017cyzm czy zachodnioniemiecki ordoliberalizm).&nbsp; Termin \u201edemokracja przemys\u0142owa\u201d pojawi\u0142 si\u0119 po raz pierwszy w dyskursie o pracy za spraw\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwa Sidney i Beatrice Webb\u00f3w, w ich opracowaniu \u201eIndustrial democracy\u201d z 1897 r. Jej idee upowszechnia\u0142y si\u0119 w pierwszej po\u0142owie XX wieku, ale nie interpretowano ich w spos\u00f3b jednorodny. O ile w \u015bwiecie anglosaskim nacisk k\u0142adziono przede wszystkim na upodmiotowienie pracownik\u00f3w poprzez udzia\u0142 we w\u0142asno\u015bci (np. koncepcja ESOP) oraz wprowadzanie przedstawicieli pracownik\u00f3w do organ\u00f3w zarz\u0105dzajacych przedsi\u0119biorstw, to w Niemczech, kolebce instytucji rad pracownik\u00f3w, akcentowano g\u0142\u00f3wnie rol\u0119 rokowa\u0144 zbiorowych i wsp\u00f3\u0142decydowania przez pracownik\u00f3w, ale poprzez instytucje reprezentacji, jak np. w\u0142a\u015bnie rady jako najwa\u017cniejszego instrumentu wzmacniania si\u0142y sprawczej pracownik\u00f3w (zob. Taylor 2005). Po II W\u015a przybra\u0142o to posta\u0107 modelu kodeterminacji (<em>Mitbestimmung<\/em>). Kryzys fordyzmu i kres powojennego kompromisu mi\u0119dzy kapita\u0142em a prac\u0105 na prze\u0142omie lat .70 i .80 zesz\u0142ego stulecia zbieg\u0142 si\u0119 w czasie z przyspieszeniem globalizacji. Konsensus Waszyngto\u0144ski ugruntowa\u0142 i umocni\u0142 tendencj\u0119 deregulacji, liberalizacji i prywatyzacji gospodarki. Priorytetem sta\u0142y si\u0119 u\u0142atwienia dla kapita\u0142u, \u015bwiat pracy znalaz\u0142 si\u0119 w defensywie, w kt\u00f3rej w zasadzie pozostaje do chwili obecnej. &nbsp;Czy jednak idee demokracji przemys\u0142owej nieuchronnie odchodz\u0105 do lamusa? Przedstawiona w tym opracowaniu analiza por\u00f3wnawcza rozwi\u0105za\u0144 instytucjonalnych zapewniaj\u0105cych udzia\u0142 pracownik\u00f3w w decyzjach zarz\u0105dczych poprzez ich w\u0142\u0105czenie do organ\u00f3w przedsi\u0119biorstw pokazuje, \u017ce teza o \u015bmierci demokracji przemys\u0142owej jest ewidentnie przesadzona i przedwczesna. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong><em>Polskie tradycje partycypacji pracowniczej w zarz\u0105dzaniu<\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Partycypacja pracownicza w Polsce ma bogat\u0105 i wieloletni\u0105 tradycj\u0119. Jej korzenie si\u0119gaj\u0105 wczesnego XX wieku i zwi\u0105zane s\u0105 z ruchem sp\u00f3\u0142dzielczym, kt\u00f3rego czo\u0142owym teoretykiem by\u0142 Edward Abramowski, a aktywnym propagatorem i praktykiem przysz\u0142y Prezydent RP Stanis\u0142aw Wojciechowski. Koncepcje partycypacji pracowniczej zyska\u0142y p\u00f3\u017aniej mocny fundament naukowy, w du\u017cej mierze dzi\u0119ki publikacjom Stanis\u0142awa Ossowskiego, wybitnego socjologa, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142 koncepcj\u0119 \u201e\u0142adu porozumie\u0144 spo\u0142ecznych\u201d, akcentuj\u0105c\u0105 rol\u0119 wsp\u00f3lnotowo\u015bci w podejmowaniu decyzji dotycz\u0105cych \u017cycia zbiorowego i wpisuj\u0105c\u0105 si\u0119 w my\u015blenie o demokracji gospodarczej oraz samorz\u0105dzie pracowniczym (zob. Gilejko 1994). W kresie powojennym, partycypacja pracownicza manifestowa\u0142a si\u0119 przez spontaniczne tworzenie ju\u017c na prze\u0142omie lat 1944\/45 rad zak\u0142adowych przez pracownik\u00f3w przedsi\u0119biorstw, kt\u00f3re znajdowa\u0142y si\u0119 na terenach wyzwolonych spod okupacji niemieckiej. Uprawnienia i funkcje rad zosta\u0142y sformalizowane dekretem nowych w\u0142adz z 1946 roku. Rady nie by\u0142y w\u00f3wczas najwa\u017cniejszym ogniwem zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, a reprezentacj\u0105 pracownik\u00f3w przedsi\u0119biorstwa. Autonomia rad zak\u0142adowych zosta\u0142a zlikwidowana wraz z tworzeniem nowych struktur organizacyjnych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych i podporz\u0105dkowania ich rz\u0105dz\u0105cej partii (Kloc 1991). Renesans partycypacji pracowniczej dokona\u0142 si\u0119 w roku 1956 w wyniku dzia\u0142a\u0144 spontanicznego ruchu tworzenia rad robotniczych w du\u017cych przedsi\u0119biorstwach przemys\u0142owych jako organ\u00f3w samorz\u0105du pracowniczego i uchwalonych przez Sejm dw\u00f3ch ustaw jesieni\u0105 roku 1956 o radach robotniczych funduszom zak\u0142adowym, b\u0119d\u0105cych form\u0105 udzia\u0142u pracownik\u00f3w w zyskach przedsi\u0119biorstwa. Szanse rzeczywistego wp\u0142ywu na dzia\u0142ania przedsi\u0119biorstwa mia\u0142y rady robotnicze w grupie du\u017cych przedsi\u0119biorstw realizuj\u0105cych tzw. eksperyment gospodarczy. Wsz\u0119dzie mia\u0142y natomiast wp\u0142yw na powo\u0142ywanie dyrektor\u00f3w przedsi\u0119biorstw, uchwalenie plan\u00f3w i podzia\u0142 zysk\u00f3w. Partycypacja pracownicza poprzez rady zosta\u0142a najpierw znacznie ograniczona w wyniku tworzenia w roku 1958 Konferencji Samorz\u0105du Robotniczego (KSR) w sk\u0142ad kt\u00f3rych wesz\u0142y obok rad robotniczych komitety zak\u0142adowe PZPR i rady zak\u0142adowe zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. Z czasem, wraz z pozbawieniem rad robotniczych autonomii, a tak\u017ce tworzeniem KSR bez ich udzia\u0142u partycypacja pracownicza w zarz\u0105dzaniu przedsi\u0119biorstwem zosta\u0142a praktycznie wyeliminowana.<\/p>\n\n\n\n<p>Ponowne odrodzenie partycypacji nast\u0119puje w roku 1981 wraz z powstaniem ruchu spo\u0142ecznego \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d i towarzysz\u0105cego mu ruchu na rzecz tworzenia samorz\u0105du pracowniczego. W ruchu samorz\u0105dowym uczestniczyli te\u017c cz\u0142onkowie i liderzy dotychczas istniej\u0105cych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych oraz cz\u0142onkowie partii i cze\u015b\u0107 komitet\u00f3w partyjnych. Rol\u0119 najwa\u017cniejsz\u0105 spe\u0142nia\u0142a jednak utworzona w\u00f3wczas \u201eSie\u0107\u201d komisji zak\u0142adowych, \u201eSolidarno\u015bci\u201d obejmuj\u0105ca najwa\u017cniejsze przedsi\u0119biorstwa, g\u0142\u00f3wnie przemys\u0142owe. Podobnie jak w roku 1956, ale przy znacznie silniejszej presji ze strony pracownik\u00f3w i ich organizacji przedstawicielskich, oraz na mocy ustawy sejmowej o samorz\u0105dzie pracowniczym w 1981 nast\u0119puje nie tylko przywr\u00f3cenie partycypacji, ale nadanie organom samorz\u0105dowym znacznie wi\u0119kszych uprawnie\u0144. Samorz\u0105d na mocy ustawy zyskiwa\u0142 rzeczywiste uprawnienia wsp\u00f3\u0142decyduj\u0105ce i decyduj\u0105ce, stawa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnorz\u0119dnym wobec dyrekcji. Rady Pracownicze, sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnym organem samorz\u0105du pracowniczego na poziomie zak\u0142adowym. Do ich podstawowych kompetencji nale\u017ca\u0142o powo\u0142ywanie kierownik\u00f3w\/dyrektor\u00f3w przedsi\u0119biorstw, kontrola i akceptacja ich decyzji, \u015bledzenie kondycji przedsi\u0119biorstwa oraz decydowanie o procesach restrukturyzacyjnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Prze\u0142om ustrojowy w 1989 r. przyni\u00f3s\u0142 diametralne odwr\u00f3cenie postaw wobec samorz\u0105dno\u015bci i partycypacji pracowniczej, pocz\u0105tkowo w aspekcie partycypacji w zarz\u0105dzaniu, p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c w wymiarze w\u0142asno\u015bciowym. Ju\u017c podczas obrad Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u pojawi\u0142y si\u0119 symptomy woli odej\u015bcia od programu Rzeczpospolitej Samorz\u0105dnej. Utworzeniu rz\u0105du Tadeusza Mazowieckiego w 1989 r., a zw\u0142aszcza uruchomienie terapii szokowej firmowanej przez Leszka Balcerowicza przynios\u0142o zerwanie z koncepcjami partycypacyjnymi. NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d przyj\u0119\u0142a dwa strategiczne kierunki dzia\u0142ania. Na p\u0142aszczy\u017anie politycznej Komisja Krajowa popiera\u0142a program wolnorynkowych reform rz\u0105du Mazowieckiego, za\u015b na p\u0142aszczy\u017anie zwi\u0105zkowej dokonano odwrotu od popierania samorz\u0105du pracowniczego na rzecz strategii zbli\u017conej do czystego modelu zwi\u0105zkowego (Gardawski 2009b). Zapad\u0142a decyzja o tym, \u017ce zwi\u0105zki zawodowe w warunkach gospodarki rynkowej nie b\u0119d\u0105 bra\u0142y udzia\u0142u w zarz\u0105dzaniu przedsi\u0119biorstwem i dystrybucji zak\u0142adowych \u015bwiadcze\u0144 socjalnych. Z wypowiedzi wielu czo\u0142owych eksponent\u00f3w \u201eSolidarno\u015bci\u201d, w tym i Lecha Wa\u0142\u0119sy emanowa\u0142o przekonanie, \u017ce zwi\u0105zki zawodowe wr\u0119cz przeszkadzaj\u0105 w zarz\u0105dzaniu firm\u0105, co z perspektywy czasu nale\u017cy uzna\u0107 za czynnik sprzyjaj\u0105cy ugruntowywaniu si\u0119 postaw antyzwi\u0105zkowych w\u015br\u00f3d kadry zarz\u0105dzaj\u0105cej, co po\u015brednio przyczyni\u0142o si\u0119 do niepowodzenia pr\u00f3b przebicia si\u0119 zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych do sektora rdzennie prywatnego i zakorzenienia si\u0119 w nim, mimo podejmowanych kampanii organizowania.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Kierownictwo zwi\u0105zku zgodzi\u0142o si\u0119 na stopniowe wygaszanie instytucji Rad Pracowniczych oraz prywatyzacj\u0119 przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych. Warto jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce z up\u0142ywem czasu decyzje te zacz\u0119\u0142y by\u0107 oceniane autokrytycznie. Badania z udzia\u0142em lider\u00f3w lokalnych NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d w pierwszej dekadzie XXI w. ujawni\u0142y opinie, \u017ce rezygnacja z instytucji samorz\u0105du pracowniczego by\u0142a postrzegana jako b\u0142\u0119dna (Gardawski 2009a).<\/p>\n\n\n\n<p>Wprawdzie nadal w warstwie retorycznej koncepcje partycypacyjne utrzymywa\u0142y si\u0119 w dyskursie politycznym, co znalaz\u0142o nawet po\u015brednio wyraz we wprowadzonym do Konstytucji RP (przyj\u0119tej w 1997 r.) zapisie o tym, \u017ce RP jest pa\u0144stwem o \u201espo\u0142ecznej gospodarce rynkowej\u201d, ale praktyka polityki, a przede wszystkim zarz\u0105dzania gospodark\u0105 dowodzi\u0142y, \u017ce zapis \u00f3w mia\u0142 jedynie warto\u015b\u0107 deklaratywn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>O ile idea\u0142y demokracji przemys\u0142owej zosta\u0142y po 1989 r. stosunkowo szybko zmarginalizowane i zapomniane, to koncepcje upodmiotowienia pracownik\u00f3w poprzez udzia\u0142 we w\u0142asno\u015bci przedsi\u0119biorstw cieszy\u0142y si\u0119 we wczesnych latach 90. du\u017cym uznaniem i znalaz\u0142y odd\u017awi\u0119k na p\u0142aszczy\u017anie politycznej, co znalaz\u0142o konkretny wyraz w prywatyzacji pracowniczej.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Prywatyzacja pracownicza mog\u0142a przebiega\u0107 dwoma g\u0142\u00f3wnymi \u015bcie\u017ckami: bezpo\u015bredni\u0105 i po\u015bredni\u0105. W przypadku pierwszym przedsi\u0119biorstwo pa\u0144stwowe (lub jego maj\u0105tek) mog\u0142o zosta\u0107 przekazane lub wniesione do nowo utworzonej sp\u00f3\u0142ki pracowniczej. W drugim przypadku pracownicy mogli naby\u0107 nieodp\u0142atnie do 15% akcji\/udzia\u0142\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w posiadaniu pa\u0144stwo w nowo utworzonej sp\u00f3\u0142ce pracowniczej lub naby\u0107 naby\u0107 akcje\/udzia\u0142y w kapitale sp\u00f3\u0142ki Skarbu Pa\u0144stwa samodzielnie lub za po\u015brednictwem sp\u00f3\u0142ki pracowniczej (zob. Czarzasty 2018).<\/p>\n\n\n\n<p>Od momentu rozpocz\u0119cia prywatyzacji maj\u0105tku pa\u0144stwowego, czyli 1990 r. do 2012 r. zarejestrowano \u0142\u0105cznie 1563 sp\u00f3\u0142ki pracownicze. Dane dotycz\u0105ce lat p\u00f3\u017aniejszych nie s\u0105 znane. Nie wiadomo tak\u017ce, ile sp\u00f3\u0142ek pracowniczych przetrwa\u0142o do dnia dzisiejszego, zachowuj\u0105c sw\u00f3j status. Wed\u0142ug ostatnich dost\u0119pnych danych, do ko\u0144ca 2015 r. \u0142\u0105cznie 2308 sp\u00f3\u0142ek skarbu pa\u0144stwa przesz\u0142o prywatyzacj\u0119 bezpo\u015bredni\u0105, z czego 1 402 wydzier\u017cawiono, 253 wniesiono do sp\u00f3\u0142ek pracowniczych, 586 sprzedano, a w przypadku pozosta\u0142ych 67 zastosowano mieszane formy prywatyzacji bezpo\u015bredniej. Innymi s\u0142owy, sp\u00f3\u0142ki pracownicze zaanga\u017cowane by\u0142y w ponad 70% przypadk\u00f3w prywatyzacji [MSP 2016].&nbsp; Sp\u00f3\u0142ki pracownicze powoli jednak zanika\u0142y. Wed\u0142ug Jarosz [2002], w sp\u00f3\u0142kach pracowniczych utworzonych w celu wydzier\u017cawienia maj\u0105tku by\u0142ego przedsi\u0119biorstwa pa\u0144stwowego, pracownicy sprzedawali swoje akcje\/udzia\u0142y mened\u017cerom \u015brednio po trzech latach od rejestracji sp\u00f3\u0142ki. Nabywcami byli zwykle menad\u017cerowie.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Idea prywatyzacji pracowniczej upad\u0142a i powracanie do niej w czasie spowolnienia gospodarczego 2008+ wraz z przej\u015bciow\u0105 promocj\u0105 koncepcji \u201esp\u00f3\u0142ek aktywno\u015bci obywatelskiej\u201d nie przynios\u0142o \u017cadnych nowych rozwi\u0105za\u0144 ustawowych.<\/p>\n\n\n\n<p>Tymczasem jedynym realnym, gwarantowanym przez prawo instrumentem wp\u0142ywu i \u017ar\u00f3d\u0142em si\u0142y sprawczej pracownik\u00f3w w zarz\u0105dzaniu pozostaje uprawnienie do wybierania przez pracownik\u00f3w swoich przedstawicieli do rad nadzorczych w sp\u00f3\u0142kach prawa handlowego, kt\u00f3re powsta\u0142y w wyniku przekszta\u0142ce\u0144 prawnoorganizacyjnych (tzw. proces komercjalizacji) w trybie ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych z 1996 r. [<em>Ustawa z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (na podst. Dz. U. z 2002 r. Nr 240, poz. 2055)<\/em>]. Komercjalizacja, mia\u0142a by\u0107 w intencji ustawodawcy wst\u0119pnym krokiem na drodze do jego prywatyzacji. W powsta\u0142ych jednoosobowych sp\u00f3\u0142kach SP pracownicy otrzymali prawo wyboru swoich delegat\u00f3w do rady nadzorczej. Liczba przedstawicieli pracownik\u00f3w w radzie zale\u017cy od jej wielko\u015bci i wynosi odpowiednio: dw\u00f3ch w radzie licz\u0105cej sze\u015bciu cz\u0142onk\u00f3w, trzech w radach licz\u0105cych od 7 do10 cz\u0142onk\u00f3w oraz czterech w radach licz\u0105cych 11 i wi\u0119cej cz\u0142onk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak nawet tak skromne uprawnienia spotyka\u0142y si\u0119 w trakcie ich egzekwowania z obstrukcj\u0105. Za przyk\u0142ad mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 przypadek niepowo\u0142ania w 2011 r. przedstawicieli pracownik\u00f3w do rady nadzorczej przez walne zgromadzenie KGHM Polska Mied\u017a S.A. Walne zgromadzenie odm\u00f3wi\u0142o powo\u0142ania do rady trzech os\u00f3b, pomimo tego, \u017ce wybrano je w g\u0142osowaniu przedstawicieli za\u0142ogi. Ta decyzja zapocz\u0105tkowa\u0142a d\u0142ugotrwa\u0142y sp\u00f3r prawny, prowadzony po cz\u0119\u015bci na p\u0142aszczy\u017anie s\u0105dowej, zako\u0144czony jednak uznaniem racji strony pracowniczej, cho\u0107, co znamienne, S\u0105d Najwy\u017cszy nie zaj\u0105\u0142 jednoznacznego stanowiska, pozostawiaj\u0105c stronie skar\u017c\u0105cej mo\u017cliwo\u015b\u0107 dochodzenia swoich racji w s\u0105dowym trybie odwo\u0142awczym (W\u00f3jcik 2021).                                                                                <strong><em>Jan Czarzasty<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>CI\u0104G DALSZY JU\u017b W \u015aROD\u0118 17 LIPCA<\/strong> <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>DEMOKRACJA PRZEMYS\u0141OWA I PARTYCYPACJA PRACOWNIK\u00d3W W ZARZ\u0104DZANIU \u2013 relikt przesz\u0142o\u015bci czy odpowied\u017a na wyzwania wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci? Idee demokracji przemys\u0142owej, swego czasu<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-5251","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/e-mh.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/e-mh.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/e-mh.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-mh.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-mh.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5251"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/e-mh.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5251\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5299,"href":"https:\/\/e-mh.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5251\/revisions\/5299"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/e-mh.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-mh.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-mh.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}